Tirzepatyd a Semaglutyd – co lepsze na odchudzanie?
Ten artykuł porównuje farmakologię dwóch cząsteczek inkretynowych na podstawie badań rejestracyjnych — nie rekomenduje kuracji ani nie zawiera schematów stosowania.
Ten artykuł porównuje farmakologię dwóch cząsteczek inkretynowych na podstawie badań rejestracyjnych — nie rekomenduje kuracji ani nie zawiera schematów stosowania. To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne, bo wszystkie dane o skuteczności, które za chwilę przytoczymy, pochodzą z badań nad produktami leczniczymi wydawanymi na receptę, prowadzonych pod nadzorem lekarskim. Nie są to dane o materiałach badawczych dostępnych poza obrotem aptecznym — do tej różnicy wracamy w osobnej sekcji, bo jest najczęściej pomijana w tekstach na ten temat.
Wszystkie substancje omawiane w artykule mają charakter badawczy i nie są przeznaczone do spożycia przez ludzi. Opis ich działania opiera się wyłącznie na wynikach badań laboratoryjnych i obserwacjach eksperymentalnych, nie na testach klinicznych.
Dwie cząsteczki, dwa mechanizmy
Semaglutyd — agonista receptora GLP-1
Semaglutyd jest analogiem glukagonopodobnego peptydu 1 (GLP-1) — hormonu inkretynowego wydzielanego przez jelito w odpowiedzi na posiłek. Pobudzenie receptora GLP-1 uruchamia kilka równoległych efektów: zależne od glukozy wydzielanie insuliny, hamowanie wydzielania glukagonu, spowolnienie opróżniania żołądka oraz oddziaływanie na ośrodkowe szlaki regulacji łaknienia w podwzgórzu. Fizjologię tego układu i jej przełożenie na farmakologię opisano szczegółowo w przeglądach Druckera (Drucker, 2018, PMID 29617641), (Drucker, 2022, PMID 34626851).
Tirzepatyd — podwójny agonista GIP i GLP-1
Tirzepatyd (kod rozwojowy LY3298176) działa na dwa receptory jednocześnie: GLP-1 oraz GIP (żołądkowy peptyd insulinotropowy zależny od glukozy). GIP to druga główna inkretyna, przez lata uznawana za mniej obiecujący cel terapeutyczny. Charakterystykę cząsteczki od etapu odkrycia do wczesnego dowodu koncepcji opisano w Molecular Metabolism (Coskun i wsp., 2018, PMID 30473097). Szersze omówienie profilu tej cząsteczki — Tirzepatyd działanie i efekty — zebraliśmy w osobnym materiale.
Zasadnicza różnica między tymi cząsteczkami sprowadza się zatem do liczby aktywowanych receptorów, a nie do „siły” w potocznym rozumieniu. Ciekawe, że nie wszystkie efekty sumują się w oczekiwany sposób — w badaniu farmakodynamicznym opóźnianie opróżniania żołądka przez tirzepatyd miało charakter przejściowy i było zbliżone do obserwowanego dla selektywnych, długo działających agonistów GLP-1 (Urva i wsp., 2020, PMID 32519795).
Co pokazały badania rejestracyjne
Poniższe wyniki pochodzą z badań klinicznych prowadzonych z udziałem uczestników przyjmujących zarejestrowane produkty lecznicze. Podajemy je bez schematów dawkowania — te należą do informacji o leku i do decyzji lekarza prowadzącego.
SURPASS-2 — jedyne porównanie bezpośrednie
W badaniu SURPASS-2 obie cząsteczki zestawiono head-to-head u uczestników z cukrzycą typu 2. W kolejnych grupach dawek tirzepatydu obniżenie hemoglobiny glikowanej wynosiło od −2,01 do −2,30 punktu procentowego wobec −1,86 punktu procentowego dla semaglutydu; różnice na korzyść tirzepatydu w redukcji masy ciała mieściły się w przedziale od −1,9 kg do −5,5 kg zależnie od porównywanej grupy (Frías i wsp., 2021, PMID 34170647). Najczęstsze zdarzenia niepożądane w obu grupach dotyczyły przewodu pokarmowego.
STEP-1 i SURMOUNT-1 — masa ciała, ale w osobnych badaniach
W badaniu STEP-1, obejmującym uczestników z nadwagą lub otyłością bez cukrzycy, średnia zmiana masy ciała po 68 tygodniach wyniosła −14,9% w grupie semaglutydu wobec −2,4% w grupie placebo (Wilding i wsp., 2021, PMID 33567185). W badaniu SURMOUNT-1 u uczestników z otyłością średnia zmiana masy ciała po 72 tygodniach wynosiła od −15,0% do −20,9% w kolejnych grupach dawek tirzepatydu wobec −3,1% w grupie placebo (Jastreboff i wsp., 2022, PMID 35658024).
I tu potrzebne jest zastrzeżenie metodologiczne, które bywa pomijane. STEP-1 i SURMOUNT-1 to dwa odrębne badania — różniły się populacją, czasem trwania i schematem. Zestawianie liczby −20,9% z liczbą −14,9% jako bezpośredniego porównania obu cząsteczek jest nieuprawnione. Porównaniem bezpośrednim pozostaje SURPASS-2, przeprowadzony w populacji z cukrzycą typu 2, a nie wśród osób redukujących masę ciała. Innymi słowy: literatura sugeruje przewagę podwójnego agonizmu w badanych punktach końcowych, lecz różnica ta jest znacznie lepiej udokumentowana dla kontroli glikemii niż dla samej redukcji masy ciała.
Punkty końcowe sercowo-naczyniowe
Dla semaglutydu przeprowadzono badanie oceniające zdarzenia sercowo-naczyniowe u uczestników z otyłością bez cukrzycy (Lincoff i wsp., 2023, PMID 37952131). Osobne badanie dotyczyło tirzepatydu u osób z otyłością i współistniejącą cukrzycą typu 2 (Garvey i wsp., 2023, PMID 37385275).
Zasadnicze rozróżnienie: lek na receptę a materiał badawczy
To najważniejszy fragment tego artykułu i jednocześnie ten, którego brakuje w większości porównań dostępnych w sieci.
Wszystkie liczby przytoczone powyżej pochodzą z badań, w których uczestnicy otrzymywali zarejestrowane produkty lecznicze o potwierdzonej tożsamości, zawartości i czystości, w warunkach nadzoru medycznego, z monitorowaniem zdarzeń niepożądanych i kryteriami wykluczenia. Wyniki tych badań opisują zachowanie konkretnego leku w konkretnej populacji.
Materiał o statusie badawczym — sprzedawany jako odczynnik, nie jako lek — nie jest tym samym przedmiotem. Różni go status regulacyjny, przeznaczenie oraz brak jakiegokolwiek nadzoru nad zastosowaniem u człowieka. Dane skuteczności z badań rejestracyjnych nie przenoszą się na taki materiał, ponieważ nie były na nim uzyskane. Nie jest to formalność redakcyjna, lecz różnica merytoryczna: badanie kliniczne mierzy działanie leku podanego w zdefiniowanych warunkach, a nie właściwości cząsteczki oderwanej od tych warunków.
Konsekwencja praktyczna jest jednoznaczna: analogi inkretynowe w obrocie badawczym nie są „spalaczami tłuszczu dostępnymi bez recepty”. Odpowiednikiem terapeutycznym opisanych cząsteczek są produkty lecznicze wydawane wyłącznie z przepisu lekarza, a decyzja o ich zastosowaniu — wraz z oceną przeciwwskazań i monitorowaniem — należy do lekarza.
Status regulacyjny i nota antydopingowa
Semaglutyd i tirzepatyd są substancjami czynnymi zarejestrowanych produktów leczniczych wydawanych na receptę, przeznaczonych do stosowania w określonych wskazaniach pod nadzorem lekarza. Materiały badawcze zawierające analogi inkretynowe nie są produktami leczniczymi, nie są suplementami diety i nie są przeznaczone do spożycia przez ludzi.
Status WADA. W odróżnieniu od analogów bez rejestracji, takich jak retatrutyd — które jako substancje niezatwierdzone podlegają klasie S0 Listy Zabronionej i są zabronione w każdym czasie — semaglutyd i tirzepatyd nie figurują na Liście Zabronionej. Są natomiast przedmiotem zainteresowania Światowej Agencji Antydopingowej i objęte Programem Monitorującym, w ramach którego śledzone są wzorce ich występowania w próbkach. Status tej grupy związków jest przedmiotem trwającej oceny i może ulec zmianie, dlatego sportowiec zarejestrowany w systemie ADAMS powinien każdorazowo zweryfikować aktualnie obowiązującą wersję Listy Zabronionej oraz Programu Monitorującego, zamiast opierać się na informacjach z artykułów — również z tego.
Redukcja szkód
Trzy rzeczy warto uporządkować niezależnie od kontekstu sportowego. Po pierwsze, profil zdarzeń niepożądanych obserwowany w badaniach rejestracyjnych dotyczył głównie przewodu pokarmowego i był monitorowany przez zespół badawczy — poza takim nadzorem nikt tych zdarzeń nie rejestruje. Po drugie, badania kliniczne stosowały kryteria wykluczenia obejmujące określone obciążenia zdrowotne; poza badaniem nikt tych kryteriów nie weryfikuje. Po trzecie, tożsamość i czystość substancji w badaniu były potwierdzone dokumentacją producenta leku — w przypadku materiału badawczego jedynym analogicznym dokumentem pozostaje certyfikat analizy partii.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się tirzepatyd od semaglutydu?
Liczbą aktywowanych receptorów. Semaglutyd jest agonistą receptora GLP-1; tirzepatyd działa równocześnie na receptory GIP i GLP-1. Ta różnica mechanistyczna przekłada się na odmienny profil obserwowany w badaniach, przy czym najlepiej udokumentowana jest w zakresie kontroli glikemii — porównanie bezpośrednie (SURPASS-2) przeprowadzono w populacji z cukrzycą typu 2.
Czy można porównać wyniki STEP-1 i SURMOUNT-1 wprost?
Nie. To dwa odrębne badania różniące się populacją, czasem trwania i schematem. Zestawianie ich wyników procentowych jako bezpośredniego porównania obu cząsteczek jest metodologicznie nieuprawnione.
Czy dane o skuteczności dotyczą materiałów badawczych sprzedawanych poza apteką?
Nie. Wszystkie przytoczone wyniki pochodzą z badań nad zarejestrowanymi produktami leczniczymi wydawanymi na receptę, prowadzonych pod nadzorem medycznym. Materiał o statusie badawczym jest odrębnym przedmiotem pod względem regulacyjnym i przeznaczenia.
Jaki jest status tych związków w sporcie?
Semaglutyd i tirzepatyd nie figurują na Liście Zabronionej, są jednak objęte Programem Monitorującym WADA, a ich status pozostaje przedmiotem oceny. Analogi bez rejestracji, takie jak retatrutyd, podlegają klasie S0 i są zabronione w każdym czasie. Aktualny stan należy sprawdzić w obowiązującej wersji dokumentów WADA.
Podsumowanie
Semaglutyd i tirzepatyd różnią się mechanizmem: pierwszy jest agonistą receptora GLP-1, drugi działa równocześnie na receptory GIP i GLP-1. W jedynym porównaniu bezpośrednim, przeprowadzonym u uczestników z cukrzycą typu 2, tirzepatyd wypadł korzystniej w zakresie obniżenia hemoglobiny glikowanej oraz redukcji masy ciała. Wyniki badań nad otyłością — STEP-1 dla semaglutydu i SURMOUNT-1 dla tirzepatydu — pochodzą z osobnych protokołów i nie stanowią porównania bezpośredniego, co warto mieć na uwadze przy interpretacji zestawień procentowych krążących w sieci. Najistotniejsze zastrzeżenie dotyczy jednak przedmiotu tych badań: wszystkie przytoczone dane uzyskano na zarejestrowanych produktach leczniczych wydawanych na receptę, stosowanych pod nadzorem lekarskim, i nie odnoszą się do materiałów o statusie badawczym.
Dokumentacja produktowa
Karty materiałów badawczych z dokumentacją analityczną partii: SEMA G — fiolka, SEMA G PEN, GLP1+GIP — fiolka, Tirzepatyd 5mg, GLP1+GIP — aplikator. Pozostałe pozycje z tej klasy zebrano w kategorii peptydy na spalanie tkanki tłuszczowej. Materiały przeznaczone wyłącznie do zastosowań badawczych.
Bibliografia
- Frías JP, Davies MJ, Rosenstock J, i wsp. Tirzepatide versus Semaglutide Once Weekly in Patients with Type 2 Diabetes. N Engl J Med. 2021;385(6):503-515. PMID: 34170647
- Wilding JPH, Batterham RL, Calanna S, i wsp. Once-Weekly Semaglutide in Adults with Overweight or Obesity. N Engl J Med. 2021;384(11):989-1002. PMID: 33567185
- Jastreboff AM, Aronne LJ, Ahmad NN, i wsp. Tirzepatide Once Weekly for the Treatment of Obesity. N Engl J Med. 2022;387(3):205-216. PMID: 35658024
- Coskun T, Sloop KW, Loghin C, i wsp. LY3298176, a novel dual GIP and GLP-1 receptor agonist for the treatment of type 2 diabetes mellitus: From discovery to clinical proof of concept. Mol Metab. 2018;18:3-14. PMID: 30473097
- Urva S, Coskun T, Loghin C, i wsp. The novel dual glucose-dependent insulinotropic polypeptide and glucagon-like peptide-1 (GLP-1) receptor agonist tirzepatide transiently delays gastric emptying similarly to selective long-acting GLP-1 receptor agonists. Diabetes Obes Metab. 2020;22(10):1886-1891. PMID: 32519795
- Lincoff AM, Brown-Frandsen K, Colhoun HM, i wsp. Semaglutide and Cardiovascular Outcomes in Obesity without Diabetes. N Engl J Med. 2023;389(24):2221-2232. PMID: 37952131
- Garvey WT, Frias JP, Jastreboff AM, i wsp. Tirzepatide once weekly for the treatment of obesity in people with type 2 diabetes (SURMOUNT-2): a double-blind, randomised, multicentre, placebo-controlled, phase 3 trial. Lancet. 2023;402(10402):613-626. PMID: 37385275
- Drucker DJ. Mechanisms of Action and Therapeutic Application of Glucagon-like Peptide-1. Cell Metab. 2018;27(4):740-756. PMID: 29617641
- Drucker DJ. GLP-1 physiology informs the pharmacotherapy of obesity. Mol Metab. 2022;57:101351. PMID: 34626851