DSIP — peptyd snu delta. Co pokazały badania, a co zostało z nazwy

Niewiele peptydów nosi w nazwie tak konkretną obietnicę jak DSIP, czyli delta sleep-inducing peptide — peptyd indukujący sen delta. Nazwę nadano mu w 1977 roku, gdy szwajcarski zespół wyizolował go z krwi królików usypianych elektrostymulacją mózgu. Niemal trzy dekady później przegląd w Journal of Neurochemistry określił hipotezę, że DSIP jest czynnikiem snu, jako „wyjątkowo słabo udokumentowaną i wciąż słabą” (Kovalzon i Strekalova, 2006, PMID 16539679).

Wpis wyjaśnia, skąd ta rozbieżność: co pokazały badania na zwierzętach i u ludzi, czego przez prawie pół wieku nie udało się ustalić i jaki status ma DSIP dziś. Nie podajemy dawek ani schematów stosowania — powód wyjaśniamy w części z pytaniami.

Odczynniki omawiane w artykule są w sklepie odczynnikami chemicznymi przeznaczonymi wyłącznie do badań laboratoryjnych (Research Use Only). Nie są produktami leczniczymi, suplementami diety ani środkami spożywczymi i nie są przeznaczone do stosowania u ludzi ani zwierząt. Co oznacza ten status, wyjaśniamy w materiale o statusie prawnym odczynników badawczych.

Skąd się wziął DSIP

DSIP to nonapeptyd, czyli łańcuch dziewięciu aminokwasów: Trp-Ala-Gly-Gly-Asp-Ala-Ser-Gly-Glu. Zespół Schoenenbergera i Monniera z Bazylei wyizolował go z dializatu krwi żylnej odpływającej z mózgu królików, u których sen wywoływano elektrostymulacją wzgórza (Schoenenberger i wsp., 1978, PMID 568769). Podany do komór mózgu innym królikom peptyd nasilał w zapisie EEG fale delta i wrzeciona snu — stąd nazwa (Schoenenberger i Monnier, 1977, PMID 265572).

Fale delta to wolne fale EEG o dużej amplitudzie, typowe dla snu głębokiego, zwanego też wolnofalowym. Jeśli czuwanie wygląda w zapisie jak gęsty, drobny szum, sen delta przypomina długie, rozkołysane fale. Cząsteczka, która wywoływałaby je na zawołanie, byłaby gotowym kandydatem na lek nasenny i właśnie tak DSIP postrzegano przez pierwsze lata.

Struktura DSIP nie przypomina żadnej znanej rodziny peptydów (PMID 16539679). Jest też szczegół istotny dla oceny jakości materiału: aktywna okazała się wyłącznie forma, w której kwas asparaginowy jest połączony wiązaniem α, a jej izomer β już nie (PMID 568769). Obie formy mają identyczną masę, a różnią się działaniem. To jeden z powodów, dla których tożsamość partii potwierdza się analitycznie — szerzej piszemy o tym w artykule Jak czytać certyfikat analizy.

Czy DSIP rzeczywiście indukuje sen?

To rdzeń sprawy. Gdyby DSIP był „przełącznikiem” snu głębokiego, jego działanie powinno powtarzać się w różnych laboratoriach, a organizm powinien mieć dla niego receptor i gen. Żadnego z tych warunków nie udało się wykazać.

Zwierzęta: wynik zależał od gatunku, drogi podania i laboratorium

Już sam odkrywca zauważył, że wywoływanie snu jest swoiste dla gatunku: u kotów DSIP nasilał przede wszystkim sen REM, a nie sen delta. Zależność efektu od ilości peptydu miała przy tym kształt paraboli, nie linii prostej (Schoenenberger, 1984, PMID 6548966). Kolejne zespoły dołożyły wyniki, których nie da się połączyć w jeden obraz.

U szczurów ani podanie dootrzewnowe, ani do komór mózgu nie zwiększyło snu ani mocy pasma delta w EEG. Autorzy uznali, że DSIP nie kwalifikuje się jako swoista substancja nasenna (Tobler i Borbély, 1980, PMID 7405185). W innym badaniu sam DSIP nie zwiększył snu szczurów, a jego analogi z D-aminokwasem na początku łańcucha tak. Autorzy przypuszczali, że DSIP po prostu zbyt szybko się rozkłada (Obál i wsp., 1986, PMID 3754970). Pasuje to do pomiarów: okres półtrwania DSIP w osoczu wynosił średnio 4 minuty u psów i 2 minuty u szczurów (Kato i wsp., 1984, PMID 6379493).

Ani receptora, ani genu

Przegląd z 2006 roku wskazuje główny powód, dla którego hipoteza utknęła: nie wyizolowano genu DSIP, białka, z którego miałby powstawać, ani receptora, przez który miałby działać (PMID 16539679). Pięć lat później badacze z moskiewskiego Instytutu Chemii Bioorganicznej RAN pisali, że pochodzenie biosyntetyczne DSIP „pozostaje niejasne”, i zaproponowali jedynie hipotetycznego prekursora (Mikhaleva i wsp., 2011, PMID 21262293).

Wyszukiwanie „genu DSIP” prowadzi zresztą na manowce. W bazie genów NCBI to hasło odsyła do genu TSC22D3, kodującego białko GILZ, które w przeszłości nazwano „immunoreaktorem DSIP”. To białko przeciwzapalne indukowane przez glikokortykoidy, niezwiązane z biosyntezą samego peptydu (NCBI Gene, ID 1831). Podobnie okazało się, że białko z mózgu świni, rozpoznawane przez przeciwciała przeciw DSIP, ma sekwencję niezwiązaną z peptydem (Sillard i wsp., 1993, PMID 8375381). Wyszukiwanie w PubMed z 24 października 2026 roku nie zwróciło żadnej pracy opisującej identyfikację receptora DSIP.

Co z DSIP wytwarzanym przez organizm?

Jeśli DSIP sygnalizuje sen, jego stężenie powinno rosnąć przed snem głębokim. U ludzi zaobserwowano coś odwrotnego. W badaniu z udziałem 12 zdrowych ochotników mierzono co 30 minut przez całą dobę immunoreaktywność podobną do DSIP w osoczu, jednocześnie rejestrując sen. Była ona wyraźnie niższa we śnie REM i nieco niższa we śnie wolnofalowym niż w czuwaniu i nie rosła wokół epizodów snu głębokiego (Friedman i wsp., 1994, PMID 8175965). W innym badaniu u siedmiu zdrowych mężczyzn spadała w chwili zasypiania (Seifritz i wsp., 1995, PMID 8745061).

Badania u ludzi — co pokazały i dlaczego trudno o rozstrzygnięcie

Wszystkie badania nad wpływem DSIP na sen u ludzi pochodzą z lat 1981–1992 i obejmowały od jednej do kilkunastu osób. Układają się w dwie grupy, które prowadzą do różnych wniosków.

Prace jednego autora: wyniki pozytywne

Większość pozytywnych wyników opublikował jeden badacz, Schneider-Helmert. W kilku jego pracach współautorem był też współodkrywca peptydu. W podwójnie ślepej próbie krzyżowej u sześciu zdrowych ochotników całkowity czas snu w ciągu 130 minut był w medianie o 59% dłuższy niż po placebo (Schneider-Helmert i wsp., 1981, PMID 6895513). W badaniu z kontrolą placebo u 14 osób w średnim wieku z przewlekłą bezsennością autor opisał wyraźną poprawę snu nocnego w ciągu siedmiu nocy (Schneider-Helmert, 1987, PMID 3622582).

Niezależne zespoły: efekt bez znaczenia klinicznego

Dwa zaślepione badania polisomnograficzne innych ośrodków dały słabszy obraz. W próbie krzyżowej u osób z przewlekłą bezsennością sen wolnofalowy i sen REM się nie zmieniły, a różnice w czasie snu NREM wobec placebo istniały już w pomiarach wyjściowych. Autorzy ocenili poprawę jako pozbawioną większego znaczenia klinicznego (Monti i wsp., 1987, PMID 3583493). W badaniu w grupach równoległych u 16 pacjentów istotne statystycznie efekty były słabe i częściowo wynikały z przypadkowej zmiany w grupie placebo, a subiektywna jakość snu się nie poprawiła. Wniosek: krótkotrwałe podawanie DSIP w przewlekłej bezsenności raczej nie przynosi istotnej korzyści (Bes i wsp., 1992, PMID 1299794).

Najnowsze randomizowane badanie z 2009 roku dotyczyło innego kontekstu, znieczulenia ogólnego u 24 kobiet. DSIP podany w trakcie znieczulenia izofluranem paradoksalnie osłabił rytm delta i spłycił znieczulenie mierzone indeksem BIS (Pomfrett i wsp., 2009, PMID 19142086). Od 1993 roku w PubMed nie ukazało się badanie kliniczne oceniające DSIP w zaburzeniach snu. Rejestr ClinicalTrials.gov nie zawiera żadnego badania z tym peptydem (wyszukiwanie z 24 października 2026 roku).

W latach 80. DSIP testowano też w zespołach odstawiennych od alkoholu i opioidów, w badaniach bez opisanej grupy kontrolnej (Dick i wsp., 1983, PMID 6328354). Ten kierunek okazał się trwalszy niż hipoteza snu, co widać po dzisiejszym statusie peptydu.

Status regulacyjny: rosyjski Deltaran

DSIP jest substancją czynną rosyjskiego leku Дельтаран (Deltaran). Według państwowego rejestru leków Federacji Rosyjskiej preparat ma aktualne świadectwo rejestracji z 31 lipca 2026 roku, a wcześniejsze wydano w 2016 roku. To liofilizat zawierający DSIP i glicynę, przeznaczony do przygotowania roztworu donosowego i wydawany bez recepty (GRLS, stan na 23.10.2026).

Wskazania Deltaranu to, w ramach terapii skojarzonej, stany wywołane stresem oraz alkoholowy zespół abstynencyjny i patologiczny głód alkoholu. Bezsenności wśród nich nie ma, a opis leku stwierdza wprost, że mechanizm działania nie jest znany (Vidal, 2026). Twórcy leku z Instytutu Chemii Bioorganicznej RAN zatytułowali swój artykuł z 2002 roku „Peptyd snu delta: nasza droga od mitycznego czynnika snu do skutecznego leku Deltaran”. Przyznali w nim, że wątpliwe właściwości nasenne peptydu rozwiały nadzieje na lek nasenny (Mikhaleva i wsp., 2002).

Dane o Deltaranie dotyczą preparatu DSIP z glicyną, a nie samego peptydu, więc nie przenoszą się wprost na odczynnik. W Unii Europejskiej i w USA nie dopuszczono żadnego leku z DSIP: nie ma go w wykazie produktów leczniczych EMA ani w bazie Drugs@FDA (stan na 24.10.2026). Międzynarodowa nazwa DSIP to emideltyd. Amerykańska FDA, oceniając go jako substancję do leków recepturowych, stwierdziła, że nie ma wystarczających informacji, by ocenić, czy szkodziłby po podaniu ludziom (FDA, 2026). Eksperci agencji uznali też, że kryteria przemawiają przeciw dopisaniu emideltydu do listy substancji, z których apteki mogą sporządzać leki recepturowe (dokument informacyjny FDA, 2026). Komitet doradczy FDA podzielił tę ocenę 24 lipca 2026 roku: 6 głosów za, 7 przeciw i jeden głos wstrzymujący (AJMC, 2026).

Nota antydopingowa

DSIP nie jest wymieniony z nazwy na Liście Zabronionej WADA 2026 ani w Programie Monitorującym 2026. Klasa S0 obejmuje substancje farmakologiczne, których żaden rządowy organ regulacyjny nie dopuścił do stosowania terapeutycznego u ludzi. DSIP ma aktualną rejestrację jako substancja czynna leku w Rosji, więc według brzmienia Listy klasa S0 go nie obejmuje, a tekst Listy nie przypisuje go też do innej sekcji. Ostateczna interpretacja należy do WADA i POLADA. Zasady klasyfikacji omawiamy w materiale o tym, jak Lista Zabroniona WADA traktuje związki badawcze.

Najczęściej zadawane pytania

Czy DSIP to peptyd na sen?
Nazwa to sugeruje, ale badania tego nie potwierdziły. Wyniki u zwierząt zależały od gatunku i laboratorium: w części prac DSIP nie zwiększał snu, a u kotów po podaniu dootrzewnowym go zmniejszał. Dwa niezależne, zaślepione badania u osób z przewlekłą bezsennością wykazały efekt bez znaczenia klinicznego (PMID 3583493, PMID 1299794).

DSIP — dawkowanie: dlaczego go nie podajemy?
Odczynnik badawczy nie jest przeznaczony do stosowania u ludzi, a w Unii Europejskiej nie ma leku z DSIP, dla którego ustalono by dawkowanie. Rosyjski Deltaran ma własną charakterystykę, ale dotyczy preparatu z glicyną i innych wskazań niż bezsenność. Liczby, które można spotkać w sieci, nie pochodzą z badań rejestracyjnych prowadzonych w UE ani w USA.

Czy DSIP i Deltaran to to samo?
Nie. Deltaran to rosyjski lek zawierający DSIP i glicynę, zarejestrowany do terapii skojarzonej stanów wywołanych stresem i alkoholowego zespołu abstynencyjnego. Odczynnik badawczy to sam peptyd jako materiał laboratoryjny, bez statusu leku.

Czy organizm sam wytwarza DSIP?
We krwi wykrywa się immunoreaktywność podobną do DSIP, ale genu ani białka, z którego miałby powstawać, nie zidentyfikowano. U ludzi jej poziom spada przy zasypianiu, zamiast rosnąć (PMID 8745061).

Czy DSIP jest zakazany w sporcie?
Nie jest wymieniony na Liście Zabronionej 2026, a ze względu na rosyjską rejestrację leku klasa S0 go nie obejmuje. Ostatecznie rozstrzygają WADA i POLADA — szczegóły w nocie antydopingowej powyżej.

Podsumowanie

DSIP to nonapeptyd wyizolowany w 1977 roku z krwi królików, nazwany od fal delta, które nasilał w EEG. Nazwa okazała się trwalsza niż hipoteza. Wyniki u zwierząt zależały od gatunku, drogi podania i laboratorium, a u szczurów sam peptyd snu nie zwiększał. Nie zidentyfikowano jego genu, prekursora ani receptora, a jego stężenie we krwi spada przy zasypianiu. Pozytywne badania u ludzi pochodzą głównie od jednego autora, a dwa niezależne, zaślepione badania wykazały efekt bez znaczenia klinicznego. DSIP żyje dziś głównie jako substancja czynna rosyjskiego Deltaranu, zarejestrowanego do terapii stanów stresowych i alkoholowego zespołu abstynencyjnego, nie bezsenności.

Dokumentacja produktowa

Karty odczynnika z dokumentacją partii: DSIP w fiolce oraz DSIP spray. Peptydy badane pod kątem snu, stresu i regeneracji zbiera kategoria peptydy na poprawę samopoczucia, a szerszy kontekst omawia przewodnik substancje nootropowe. Materiały przeznaczone wyłącznie do badań laboratoryjnych.

Bibliografia

1. Schoenenberger GA, Monnier M. Characterization of a delta-electroencephalogram (-sleep)-inducing peptide. Proc Natl Acad Sci U S A. 1977;74(3):1282-1286. doi:10.1073/pnas.74.3.1282. PMID: 265572
2. Schoenenberger GA, Maier PF, Tobler HJ, i wsp. The delta EEG (sleep)-inducing peptide (DSIP). XI. Amino-acid analysis, sequence, synthesis and activity of the nonapeptide. Pflugers Arch. 1978;376(2):119-129. doi:10.1007/BF00581575. PMID: 568769
3. Schoenenberger GA. Characterization, properties and multivariate functions of delta-sleep-inducing peptide (DSIP). Eur Neurol. 1984;23(5):321-345. doi:10.1159/000115711. PMID: 6548966
4. Kovalzon VM, Strekalova TV. Delta sleep-inducing peptide (DSIP): a still unresolved riddle. J Neurochem. 2006;97(2):303-309. doi:10.1111/j.1471-4159.2006.03693.x. PMID: 16539679
5. Mikhaleva II, Prudchenko IA, Ivanov VT, i wsp. JmjC-domain-containing histone demethylases of the JMJD1B type as putative precursors of endogenous DSIP. Peptides. 2011;32(4):826-831. doi:10.1016/j.peptides.2011.01.006. PMID: 21262293
6. Sillard R, Schulz-Knappe P, Vogel P, i wsp. A novel 77-residue peptide from porcine brain contains a leucine-zipper motif and is recognized by an antiserum to delta-sleep-inducing peptide. Eur J Biochem. 1993;216(2):429-436. doi:10.1111/j.1432-1033.1993.tb18160.x. PMID: 8375381
7. Tobler I, Borbély AA. Effect of delta sleep inducing peptide (DSIP) and arginine vasotocin (AVT) on sleep and motor activity in the rat. Waking Sleeping. 1980;4(2):139-153. PMID: 7405185
8. Obál F Jr, Kovalzon VM, Kalikhevich VN, i wsp. Structure-activity relationship in the effects of delta-sleep-inducing peptide (DSIP) on rat sleep. Pharmacol Biochem Behav. 1986;24(4):889-894. doi:10.1016/0091-3057(86)90432-6. PMID: 3754970
9. Koval’zon VM. [Hypnogenic properties of DSIP peptide analogs: structural-functional relationship]. Izv Akad Nauk Ser Biol. 2001;(4):467-474. PMID: 11525128
10. Susić V, Masirević G, Totić S. The effects of delta-sleep-inducing peptide (DSIP) on wakefulness and sleep patterns in the cat. Brain Res. 1987;414(2):262-270. doi:10.1016/0006-8993(87)90006-0. PMID: 3620931
11. Sommerfelt L. Reduced sleep in cats after intraperitoneal injection of delta-sleep-inducing peptide (DSIP). Neurosci Lett. 1985;58(1):73-77. doi:10.1016/0304-3940(85)90331-3. PMID: 3840239
12. Kato N, Honda Y, Ebihara S, i wsp. Development of an enzyme immunoassay for delta sleep-inducing peptide (DSIP) and its use in the determination of the metabolic clearance rate of DSIP administered to dogs. Neuroendocrinology. 1984;39(1):39-44. doi:10.1159/000123952. PMID: 6379493
13. Friedman TC, Garcia-Borreguero D, Hardwick D, i wsp. Diurnal rhythm of plasma delta-sleep-inducing peptide in humans: evidence for positive correlation with body temperature and negative correlation with rapid eye movement and slow wave sleep. J Clin Endocrinol Metab. 1994;78(5):1085-1089. doi:10.1210/jcem.78.5.8175965. PMID: 8175965
14. Seifritz E, Müller MJ, Schönenberger GA, i wsp. Human plasma DSIP decreases at the initiation of sleep at different circadian times. Peptides. 1995;16(8):1475-1481. doi:10.1016/0196-9781(95)02027-6. PMID: 8745061
15. Schneider-Helmert D, Gnirss F, Monnier M, i wsp. Acute and delayed effects of DSIP (delta sleep-inducing peptide) on human sleep behavior. Int J Clin Pharmacol Ther Toxicol. 1981;19(8):341-345. PMID: 6895513
16. Schneider-Helmert D. Effects of delta-sleep-inducing peptide on 24-hour sleep-wake behaviour in severe chronic insomnia. Eur Neurol. 1987;27(2):120-129. doi:10.1159/000116143. PMID: 3622582
17. Monti JM, Debellis J, Alterwain P, i wsp. Study of delta sleep-inducing peptide efficacy in improving sleep on short-term administration to chronic insomniacs. Int J Clin Pharmacol Res. 1987;7(2):105-110. PMID: 3583493
18. Bes F, Hofman W, Schuur J, i wsp. Effects of delta sleep-inducing peptide on sleep of chronic insomniac patients. A double-blind study. Neuropsychobiology. 1992;26(4):193-197. doi:10.1159/000118919. PMID: 1299794
19. Pomfrett CJ, Dolling S, Anders NR, i wsp. Delta sleep-inducing peptide alters bispectral index, the electroencephalogram and heart rate variability when used as an adjunct to isoflurane anaesthesia. Eur J Anaesthesiol. 2009;26(2):128-134. doi:10.1097/EJA.0b013e32831c8644. PMID: 19142086
20. Dick P, Grandjean ME, Tissot R. Successful treatment of withdrawal symptoms with delta sleep-inducing peptide, a neuropeptide with potential agonistic activity on opiate receptors. Neuropsychobiology. 1983;10(4):205-208. doi:10.1159/000118012. PMID: 6328354
21. Михалева ИИ, Прудченко ИА, Иванов ВТ, Войтенков БО. Пептид дельта-сна: наш путь от мифического фактора сна к эффективному лекарственному препарату Дельтаран. Medline.ru. 2002;3:art. 42. medline.ru
22. Государственный реестр лекарственных средств (GRLS) Министерства здравоохранения Российской Федерации. Дельтаран®, РУ ЛП-№(016126)-(РГ-RU) z 31.07.2026; poprzednie РУ ЛП-003849 z 20.09.2016. Eksport rejestru według stanu na 23.10.2026. grls.rosminzdrav.ru
23. Vidal (Rosja). Дельтаран — opis leku (aktualizacja 04.06.2026). vidal.ru (dostęp 24.10.2026)
24. U.S. Food and Drug Administration. Certain bulk drug substances for use in compounding that may present significant safety risks (stan na 22.04.2026). fda.gov (dostęp 24.10.2026)
25. U.S. Food and Drug Administration. FDA Briefing Document: Emideltide-Related Bulk Drug Substances (Emideltide (free base) and Emideltide acetate). Posiedzenie Pharmacy Compounding Advisory Committee 23–24.07.2026; ocena z 11.05.2026. fda.gov (dostęp 27.10.2026)
26. Steinzor P. FDA Panel Backs 6 Peptides for Compounding. AJMC. 31.07.2026. ajmc.com (dostęp 27.10.2026)
27. National Center for Biotechnology Information. Gene ID 1831, TSC22D3 (TSC22 domain family member 3). ncbi.nlm.nih.gov (dostęp 24.10.2026)
28. World Anti-Doping Agency. Lista Zabroniona 2026 (przekład polski: Polska Agencja Antydopingowa) oraz Program Monitorujący 2026. antydoping.pl (dostęp 24.10.2026)